خودمراقبتی چیست؟انواع خود مراقبتی

شریل ریچاردسون در کتاب خود تحت عنوان «هنر مراقبت از خود» می نویسد: «طی سالها تجربه طولانی کار سخت با مردان و زنان دیگر، دریافتم که وقتی با تامل و دقت بیشتری از خود مراقبت می کنیم، طبیعتا شیوه های موثرتر و بهتری در جهت سلامت خانواده، دوستان، و دنیای اطراف خود در پیش خواهیم گرفت.»
به طور کلی، خودمراقبتی رفتار و شیوه ای از زندگی است که جنبه های مختلف مانند پیشگیری از بروز بیماری، بهداشت غذایی، ورزش و… را در بر می گیرد. بر کسی پوشیده نیست که شیوه زندگی مدرن و محیط زیست امروز تاثیرات سوئی بر سلامت دارد.

به همین دلیل است که خودمراقبتی اهمیت زیادی خواهدداشت، اما تنها عدم احساس ناراحتی یا بیماری نشان دهنده سلامت مطلوب نیست، بلکه سلامت شامل وضعیت مطلوب جسمی، روانی و اجتماعی است و فقط به بیمار بودن خلاصه نمی شود.

سه مولفه اصلی مراقبت یا کمک به خود عبارتند از: خود- مراقبتی جسمی، عاطفی/هیجانی، روحی یا معنوی.

خودمراقبتی جسمی

از نظر جسمی، خیلی ساده می توان با انجام چند حرکت ورزشی، کششی، پیاده روی و یا حتی رقصیدن به خود کمک کرد. داشتن تغذیه مناسب نیزکار سختی نیست؛ فقط کافی است برای خود آشپزی کنید؛ برای خودتان وقت بگذارید نه آنکه ساده ترین و سریعترین چیزی که از دستتان برمیاید را بخورید تا فقط خود را سیر کرده باشید. از رنگ های روشن استفاده کنید و به هنگام بیماری به پزشک مراجعه کنید.

خود مراقبتی عاطفی

از نظر عاطفی و هیجانی ساده‌ترین راه آن است که با خود مهربان باشید و خودتان را ببخشید. بعد از هر سه بار گفتن «من باید»، به خود بگویید «نه» دیگر بس است. از خود انتظارات منطقی داشته باشید. این بدین معنا نیست که انگیزه نداشته باشید و سخت کار نکنید. نکته اینجاست که کار کردن باید ما را قوی کند، نه شکننده. برای نیازهای خود محدودیت قایل شوید. افرادی را برای معاشرت انتخاب کنید که بتوانید با آنها بخندید، پیتزا بخورید، در مواقع بحرانی بتوانید با آنها جدی صحبت کنید.
داشتن سلامت عاطفی شامل وجود احساس رضایت، اعتماد به نفس کافی، صمیمیت، رغبت به زندگی شادی و نشاط و توانایی مقابله با استرس می‌شود.

دوستانی را انتخاب کنید که به شما احترام می گذارند و از شما انتظار ندارند که هر کاری را انجام دهید تا رابطه دوستی‌تان خدشه دار نشود. زمانی را برای تفریح خود اختصاص دهید، دوستانی برای تقسیم این لحظات برای خود داشته باشید و گاهی نیز از تنهایی خود لذت ببرید. اگر ایده‌ای در این زمینه به ذهن تان نمی رسد، به چیزهایی که در بچگی دوست داشتید و مدتهاست آنها را فراموش کرده اید فکر کنید. مثلا نقاشی، طراحی، و یا حتی می‌توانید میخ و چکش را بردارید و چیزی بسازید.

خودمراقبتی روحی یامعنوی

به روح و روان خود توجه کنید. هرآنچه شما را از نظر روحی و معنوی ارضا می کند؛ نماز، مراقبه، توجه به خویش و هرآنچه به روح و باور شما ارتباط پیدا می کند را انجام دهید. افراد همفکر خویش را پیدا کنید، درباره خود فکر کنید و ارزش ها و اولویت های خود را بشناسید، کتاب هایی در این رابطه بخوانید و با دیگران درباره آن به بحث و گفتگو بنشینید تا خود و دنیای درونتان را عمیق تر دریابید. تا آنجا که از دستتان برمی‌آید به دیگران کمک کنید.

خودمراقبتی اجتماعی

داشتن فعالیت اجتماعی و حفظ روابط بین فردی می‌تواند به ما کمک کند تا سلامت جسمی و روحی خوبی داشته باشیم.

روابط و تعاملات اجتماعی ما با تقویت سیستم ایمنی بدن سبب حفاظت انسان در برابر بیماری‌ها می‌شود.

دوازده قدم برای خودمراقبتی

1. اگر حس خوبی در مورد کاری نداری، انجامش نده. کاری انجام بده که هم خوب و درست است و هم با انجام آن رشد میکنی و احساس لذت و رضایت مندی داری.
2.  دقیقا آن چیزی را بگو که منظورت هست. درخواستهای خود را شفاف و مستقیم بیان کن تا تکلیف دیگران نیز در رابطه با تو مشخص باشد. قاطعانه و محترمانه پای درخواستهای درست و منطقی خود بایست و بگو چه میخواهی و چه نمیخواهی.
3. فردی نباش که فقط به دنبال راضی کردن و تایید دیگران باشد. اگر میخواهی همیشه و همه از تو راضی باشند باید قید خودت را بزنی و به آدم دیگران تبدیل شوی
4.  به خودت و شعورت اعتماد داشته باش. به ندای درونی خودت گوش بده و برای زندگی خود معنا و مفهومی درونی خلق کن
5. هیچ وقت از خودت، بد حرف نزن. تو نباید با هیچ بهانه، بد باشی و بدی کنی. مراقب کلامت باش.از خودت تعریف کن و روی نقاط مثبت و تواناییهای خودت تمرکز کن.
6. هرگز از رویاهات دست برندار. هیچ مانعی نباید جلودار رویاهای شخصی و اهداف تو باشد. با رویاهات به خواب برو و با آنها بیدار بشو و سپس آنها را در زندگی جستجو و عملی کن.
7. از گفتن نه نترس. در برابر درخواست غیرمنطقی و خارج از توان دیگران، محترمانه و قاطعانه نه بگو و دیگر خودت را بخاطر آن سرزنش نکن.
8. از گفتن بله نترس. اگر قول و قراری با کسی می بندی؛ شجاعانه مادامی که شرایط قرارداد پابرجاست پای تعهد و قولت بمان. مسئولیت پذیر باش و بگذار دیگران به حرف تو اعتماد کنند.
9. با خودت مهربان باش. خودت را دوست داشته باش و با تعریف و ستایش، خودت را نوازش بده. کارهای خوب برای خودت انجام بده و افکار خوب داشته باش. همیشه به بهتر شدن فکر کن و از سلامت جسمی و روانی خودت مراقبت کن.
10. آنچه نمیتوانی کنترل کنی را رها کن. مسائل بیرون از تو که خارج از اختیار و انتخاب تو هستند را کنترل نکن. تلاش برای تغییر آنها بی فایده است و تنها تو را ناراحت، عصبانی و مضطرب می کند. بجای آن روی خودت کنترل داشته باش.
11. از بزرگ‌نمایی مسائل و منفی‌بافی دور باش. واقع‌بین باش و واقعیت هر چه باشد را بپذیر. مشکلات را بزرگتر از آنچه هستند، نشان نده. نگرش مثبت داشته باش و روی راه‌حلها تمرکز کن نه روی خود مسائل و مسئولیت تغییر اوضاع و حل مسائل را بر عهده بگیر.
12. عشق بورز و دوست بدار هر آنچه و هر آنکه باعث رشد فضائل و دیدن زیباییها در تو و در دنیا می شود و سبب میشود نسبت به خودت نیز عشق بورزی.

مراقبت از خود دسته ایی از اقدمات سالم سازی که توسط خود فرد به اجرا در می آید و به فعالیتهای گفته میشود که افراد برای ارتقاء سلامتی، پیشگیری از بیماری، محدود کردن بیماری و حفظ سلامت خود انجام میدهند . امروزه با گسترش رسانه ها و انتشار سریع اطلاعات از طریق اینترنت، دسترسی به منابع اطلاعاتی برای عموم مردم آسان گشته است،  لذا مهارتهای افراد جهت دستیابی، درک صحیح و به کارگیری این اطلاعات تأثیر قابل توجهی بر رفتار و وضعیت سلامتی آنها خواهد داشت.